1Oksalik Asit Kullanımı
Varroa kontrolünde oksalik asit uygulamalarında etkili ve kolay yöntemlerin geliştirilmesi 1995-1996 da ortaya konmuştur. Oksalik asit püskürtme ve damlatma şeklinde kullanılmaktadır. Oksalik asit, sakkoroz ve su
(1:10:10) ile karıştırılarak, petek üzerine püskürtülmekte veya petekler arasındaki boşluklara damlatılmaktadır.
Oksalik asit (%0, %2.1, %3.2, ve %4.2)ve sakkoroz (%0, %30, %60) konsantrasyonları ile farklı uygulamalar bir çok Avrupa Ülkesinde denenmiştir. (Imdorf ve ark, 1995).
Oksalik asit uygulamasının amacı kolonide savaşım sonrasında kalan Varroaların yok edilmesini hedeflemektedir. Koloniye ilkbahar aylarında dışarıdan bir Varroa girişi yok ise Ağustos ayındaki uygulamalar kontrol için yeterli olmaktadır. Bu uygulamanın başarıya ulaşması oksalik asit uygulamaları sırasında kolonilerde yavrunun bulunmamasına bağlıdır.
Oksalik asitin kapalı yavru gözlerinde bulunan Varroalar üzerinde etkisi bulunmamaktadır.
Oksalik Asit Püskürtme Yöntemi
Bu uygulamada 30 gr dehidrat oksalik asit 1000 ml suda tamamlanarak çözülmektedir. Her peteğe 3-4 ml çözelti arıların bulunduğu kümeler üzerine el spreyi ile püskürtülmektedir. Bu doz arılar tarafından çok iyi tolere edilebilmektedir. Özellikle tek katlı yavrusuz kolonilerde ergin arı üzerindeki Varroalara direk kontak etkili olmaktadır. Etkinlik %95'in üzerindedir.
Oksalik asitin (% 3 lük), uzun süreli (4) sprey şeklinde sonbahar ve ilkbahar uygulamaları yavru ve ana arı üzerinde belirgin bir olumsuzluk göstermemektedir. Bu teknik çok etkili olmasına karşın peteklere ve arılara püskürtüldüğünden yoğun işgücü ve zaman kaybına neden olması ekonomik değerlendirilmesini engellemektedir. (İmdorf ve ark. 1997., Higes ve ark.1997b., Mutinelli ve ark. 1997., CEC, 1999., MAF, 2001).
Oksalik Asit Damlatma Yöntemi
Bu uygulamada 35 gr dehidrat oksalik asit 1/1 şurup içersinde 1000ml ye tamamlanarak hazırlanmaktadır. Bu çözeltiden arıların dolaştığı aralıklara (5-6 ml/aralık) damlatılmaktadır. Oksalik asitin bu uygulama şekli sonbaharda yavrusuz dönemde ve dış sıcaklığın 0°C'nin üzerinde olduğu zamanlar yapılmaktadır. Şurup içersine konulan OA miktarı bölgenin yavru yatiştirme mevsimine; şeker miktarı koloni büyüklüğüne bağlı olarak ayarlanmalıdır.
Güney Avrupa'da (uzun yavru yetiştirme döneminde) 60 gr, Orta Avrupa'da (orta yavru yetiştirme döneminde) 35 gr, Kuzey Avrupa'da (kısa yavru yetiştirme döneminde) 45 gr önerilmektedir. Besleme için küçük kolonilere 25 ml, normal kolonilere 30 ml, geniş kolonilere 35 ml önerilmektedir.
%4.2'lik OA konsantrasyonu, %60'lık sakkaroz konsantrasyonu yavrusuz kolonilerde peteklere (5 ml dozda) damlatılması, Varroaya karşı yüksek akarisit etki (%96.8) göstermektedir. Kolonilerde herhangi bir zararlı etkisi belirlenmemiştir. Kolonilere yüksek dozlarda verildiği durumda arıları zayıflatmaktadır.
Arılar püskürtme yöntemine göre bu uygulamayı daha zorlukla tolere edebilmektedir. Bu nedenle sprey yöntemi bazı arıcılar tarafından tercih edilmektedir. Damlatma yöntemi ile 2. kez oksalik asit uygulaması önerilmemektedir. Damlatma yöntemi ile oksalik asit etkinliği %95 in üzerindedir (Nanetti, A. 1999., MAF, 2001).
Varroa kontrolünde oksalik asit uygulamasının etkinliği %98 düzeyinde bulunmuştur (Nanetti ve ark. 1995). Varroa ile bulaşık balarısı kolonilerine %5 lik hazırlanan oksalik asitin sprey şeklinde 3 kez, 1 hafta süre uygulanması %95 lik etki saptanmıştır (Higes ve ark. 1997). İtalya'da yapılan bir çalışmada %5 lik (w/v) oksalik asit (70 gr), şeker (200 gr) ve su (1000 ml) karışımının her koloniye 25-30 ml uygulanması sonucu 3 uygulama sonunda ortalama etkinliğin %95 olduğunu belitmektedir (Mutinelli ve ark.1997).
Varroya karşı uygulanan oksalik asitin %99.5 düzeyinde etkili olduğu bildirilmektedir (Nanettive ark. 1997). Avrupa ülkelerinde Varroaya karşı en iyi sonuçlar %60 şeker ve %3.2 OA uygulamasının %92.2-%98.6 düzeyinde; %60 şeker ve %4.2 OA uygulamasının %90.3-%97.5 düzeyinde etkili olduğunu göstermektedir (MAFF, 2000).
Sonbaharda Varroa kontrolünde oksalik asitin şeker çözeltisi ile kolonilere damlatılarak verilmesi yönteminin başarılı, basit, etkili ve işgücünün düşük olduğu, ancak bazı koşullarda ilkbahar aylarında kolonilerin zayıflayabildiği belirtilmektedir (Charriere ve Imdorf, 2001).
Bal arılarının bağırsak dokusu Glutathione S-transferans (GTS) aktivitesine
sahiptir. Bu önemli grup, enzimlerin aktivitesiyle zararlı maddelere karşı toksik olmayan bir sistem oluşturur. Arılar çevredeki birçok toksik maddelerin etkisine maruz kaldıkları zaman GTS aktivitesi ile bunu azaltırlar.
Oksalik asit uygulamasından önce ve tedaviden 15 gün sonra yeni meydana
çıkan erginler ve pupalar kolonilerden toplanarak ortalama GTS aktivitesi
belirlenmiştir. OA ile tedavi edilen ve edilmeyen gruplar arasında GTS
aktivitesi açısından önemli bir fark belirlenememiştir. Bu bulgular, OA nin
normal dozlarda kolonilerde kullanılmasının, arıların potansiyel zararlı maddelere karşı sindirim sistemini zayıflatan detoksifık aktivitesinde bir azalmaya neden olmadığını göstermektedir.
Oksalik doğal olarak balda bulunmasına karşın akara karşı kullanıldığında balda tad kalıntısı bırakabilmektedir. Balın kalitesini etkilememek için sonbaharda uygulanması önerilmektedir.
Varroaya karşı sonbaharda uygulanan OA gelecek mevsim balda asit konsantrasyonuna etkisi bulunmamaktadır.
Bununla birlikte OA için tadta zarar eşiği İsviçre için 400-900 ppm dir.
Dünya genelinde baldaki organik asit için MRL değeri 40 mili ekivilant (meq) asit/kg değerini geçmemelidir (MAF, 2001).
Oksalik Asit Uygulama (Charriere ve Imdorf, 2001).
Oksalik Asit Uygulama Yöntemleri ve Öneriler
Damlatma yöntemi: Çözelti Konsantrasyonu
Miktar
35 g Oksalik asit dehidrate 1/1 şurup
30 ml küçük koloniler
40 ml orta koloniler
50 ml büyük koloniler
Çerçeveye göre uygulama yapılırsa 5-6 ml/ çerçeve
Uygulama zamanı
Yavrusuz Kolonilerde (Kasım-Aralık)
Dikkat Edilecek Noktalar
*Sonbaharda 1 uygulama yapılmalı,
*Çözelti doğrudan çerçeler arasındaki arılar üzerine damlatılmalı
*Uygulamalar ılık çözeltilerle yapılmalı
*Çevre sıcaklığı 0 °C üzerinde olmalı
*Solüsyonlar taze hazırlananarak kullanılmalı veya en fazla 15 °C de 6
aydan fazla depolanmamış olması
*Bazı özel koşullarda oksalik asitin damla şeklinde uygulanması ilkbaharda kolonileri zayıflatabilir,
*Oksalik asit uygulamaları deneyimli kişiler tarafından yapılmalıdır.
*Oksalik asitin solunmaması için ağız maskesi kullanılmalıdır.
*Oksalik asitin püskürtme (sprey) şeklinde uygulanması arılar tarafından daha iyi
tolere edilebilmektedir
Püskürtme Yöntemi: Çözelti Konsantrasyonu
Miktar
30 g OA dehidrat/litre suya tamamlanacak
Arı ile kaplı her petek yüzeyine 3-4 ml
Uygulama zamanı
Sonbahar ve ilkbaharda
Varroaların oksalik asite karşı bugüne kadar herhangi bir direnç gösterdikleri
belirlenmemiştir. Organik asitler organizmaların ve metabolizmanın
doğal yapısında bulunması ve enzimatik bir reaksiyon göstermemekte
direnç kazanmasını önlemektedir. Oksalik asit Avrupa ve Kuzey Amerika'da
henüz ruhsat almamıştır. Avrupa ülkelerinde maliyetinin düşük, etkinliğinin
yüksek ve uygulama kolaylığı nedeni ile yaygın olarak kullanılmaktadır.
Ulviye KUMOVA
Ç.Ü. Ziraat Fakültesi Zootekni Bölümü Öğretim Üyesi
Etiketler: Arı Zararlıları